Droga do złego banku wciąż jest długa

Bankowcy są pewni, że spowolnienie w gospodarce związane z koronawirusem doprowadzi do wzrostu udziału złych kredytów. Część klientów nie będzie w stanie terminowo obsługiwać zadłużenia, co w bankach spowoduje konieczność zawiązywania rezerw. To pogorszy wyniki finansowe kredytodawców i przełoży się na ich fundusze własne. Od wielkości tych ostatnich zależą możliwości powiększania portfela kredytowego. W ostatecznym rozrachunku straty kredytowe odbiją się więc na zdolności sektora bankowego do finansowania gospodarki.

Zobacz także

Trzeba zniwelować ryzyko hipotek walutowych. Zły bank pomógłby przy złych kredytach

Zapisz na później

Widać to już w prezentowanych przez banki wynikach I kwartału, choć „zamknięcie gospodarki” objęło tylko dwa ostatnie tygodnie marca. Przewidując pogorszenie jakości portfela, Bank Pekao stworzył specjalną rezerwę o wartości niemal 200 mln zł. W mBanku uwzględnienie ryzyka związanego z pandemią spowodowało, że rezerwy przekroczyły 400 mln zł. W BNP Paribas Bank Polska „rezerwa na skutki COVID-19” to 70 mln zł.

Przedstawiciele instytucji finansowych zaznaczają, że na razie faktycznych opóźnień w spłacie zobowiązań jest niewiele, bo działają „wakacje kredytowe”. Przesunięcie spłat kapitałowej części raty albo kapitału i odsetek, o jaką wystąpiło ponad 800 tys. klientów indywidualnych (przypadków odmowy jest niewiele) i dziesiątki tysięcy firm, powoduje, że kredytodawcy nie dostają pieniędzy, ale z rachunkowego punktu widzenia nie mają powodu do zmartwienia.

Dopiero, gdy okres karencji w spłacie się zakończy, poznamy faktyczny wpływ pandemii na zdolność klientów do obsługi zobowiązań i na wyniki banków.

Udział należności nieregularnych wyniósł jesienią 2019 r. 6,2 proc.

Sytuację sektora mogłoby poprawić utworzenie „złego banku”, do którego trafiałyby stracone kredyty. Pomysł stworzenia instytucji zarządzającej aktywami, która pomagałaby w „czyszczeniu bilansów”, pojawił się już dwa lata temu. Sprawa odżyła w momencie gwałtownego pogorszenia koniunktury w gospodarce po wybuchu pandemii. Ale do sfinalizowania projektu jest wciąż daleko. Nie zaczęły się nawet jeszcze prace nad studium wykonalności.

– Dyskusje w jakimś sensie idą do przodu, ale moim zdaniem jest za wcześnie, by określić, jakie instytucje i w jakim zakresie miałyby uczestniczyć w tym przedsięwzięciu kapitałowo – mówi Przemysław Gdański, prezes BNP Paribas Bank Polska, pytany o to, czy projekt wymagałby zaangażowania państwa.

Poprzedni prezes Bankowego Funduszu Gwarancyjnego Mirosław Panek na początku tego roku mówił w wywiadzie dla DGP, że stworzenie przez sektor prywatnego funduszu, „który byłby w stanie pomagać samodzielnie rozwiązywać problemy w sektorze”, to w jego opinii jeden z warunków zmniejszenia obciążeń dla sektora. Taka instytucja zmniejszyłaby ryzyko problemów najsłabszych banków, które wymagałyby zastosowania narzędzi w rodzaju przymusowej restrukturyzacji (użytej w ostatnich miesiącach dwukrotnie w odniesieniu do banków spółdzielczych).

– Potrzebujemy instrumentarium na obecną sytuację – podkreśla Brunon Bartkiewicz, prezes ING Banku Śląskiego. A o insty tucji „złego banku” mówi tak: – Ona w wielu krajach się sprawdziła, gdy wychodziliśmy z fazy kryzysowej i dochodziliśmy do sytuacji, że banki powinny mieć możliwość zagospodarowania złych aktywów, by odpowiedzieć na wzrost popytu na kredyt.

Udział złych kredytów w Polsce wynosił jesienią ubiegłego roku 6,2 proc. W ciągu ostatnich trzech lat zmniejszył się o 0,4 pkt proc. W ograniczeniu tego wskaźnika pomaga nie tylko windykacja, sprzedaż tzw. portfeli niepracujących, ale także wzrost kredytów w sytuacji regularnej.

W 2016 r. Polska była na 11. miejscu w Unii Europejskiej pod względem udziału kredytów nieregularnych. Według ostatnich dostępnych danych Europejskiego Banku Centralnego, przesunęliśmy się na szóste miejsce. Powód? W innych krajach udział złych kredytów w ostatnich latach spadał szybciej. W Portugalii zmniejszył się z prawie 28 proc. do mniej niż 8 proc. Na Cyprze z niemal 37 proc. do poniżej 20. Banki z Irlandii i Słowenii zanotowały spadek z 14 proc. do 4 proc. Znaczący spadek zanotowały również Włochy, choć nadal udział złych kredytów jest tam wyższy niż u nas.

Są kraje jak Niemcy, Wielka Brytania czy Szwecja, gdzie udział złych kredytów nieznacznie przekracza 1 proc. W najlepszym pod tym względem Luksemburgu jest to 0,7 proc. portfela.

Poprzednia recesja miała miejsce w Polsce na początku lat 90. Po jej zakończeniu udział kredytów zagrożonych w krajowych bankach – sektor był wówczas dużo bardziej rozdrobniony niż dziś, główne banki były pod kontrolą Skarbu Państwa – wynosił 30 proc., z czego ponad połowę stanowiły kredyty stracone.