Przewidziany przez nowelizację wymóg podejmowania i prowadzenia działalności instytucji pożyczkowej w formie spółek kapitałowych dotyczy nie tylko przedsiębiorców zamierzających podjąć tego typu działalność po wejściu w życie zmienionych przepisów. Barierą dla wszystkich może być wymóg minimalnego kapitału zakładowego. Został ustawowo określony na poziomie 200 tys. zł.
I. CHWILÓWKI JEDYNIE OD SPÓŁKI
Kolejnym novum wprowadzanym przez nowelizację jest uregulowanie działalności instytucji pożyczkowych (rozumianych jako kredytodawcy inni niż banki krajowe, zagraniczne, instytucje kredytowe oraz ich oddziały, spółdzielcze kasy oszczędnościowe oraz podmioty udzielające kredytów konsumenckich w postaci odroczenia zapłaty ceny za zakup oferowanych towarów lub usług) poprzez wprowadzenie wymogu podejmowania i prowadzenia jej w formie spółki kapitałowej z ustawowo określonym minimalnym kapitałem zakładowym.
Poświęcony temu nowy rozdział 5a ustawy wprowadza również dodatkowe wymogi, jakie muszą spełniać osoby pragnące pełnić funkcje prokurentów lub członków organów korporacyjnych spółek prowadzących działalność pożyczkową.
Dotychczasowy stan prawny
Przepisy ustawy w dotychczasowym brzmieniu nie przewidywały żadnych wymogów co do formy prawnej prowadzenia działalności przez firmy udzielające pożyczek.
W praktyce spotkać można liczne przypadki prowadzenia aktywności tego typu zarówno w formie indywidualnie prowadzonej działalności gospodarczej (w oparciu o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), jak i w formach przewidzianych przez kodeks spółek handlowych: spółek osobowych i kapitałowych.
Wymogi kapitałowe
Zgodnie z przyjętym projektem nowelizacji podejmowanie i prowadzenie działalności instytucji pożyczkowej będzie możliwe wyłącznie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółki akcyjnej. Co więcej, niezależnie od przyjętej formy prowadzenia działalności spółki te będą musiały dysponować określonym ustawą minimalnym kapitałem zakładowym. Jego wysokość ustalona została na poziomie 200 tys. zł, co stanowi istotny wzrost w stosunku do określonego przez kodeks spółek handlowych minimalnego kapitału zakładowego spółek z o.o. (5 tys. zł) i spółek akcyjnych (100 tys. zł).
Ponadto nowelizacja zakłada, że pokrycie minimalnego kapitału zakładowego spółek działających w charakterze instytucji pożyczkowych może nastąpić wyłącznie wkładem pieniężnym, z wyłączeniem możliwości finansowania pokrycia tego kapitału kwotami uzyskanymi z pożyczek, kredytów, emisji obligacji lub ze źródeł nieudokumentowanych. Przyjęte w ustawie rozwiązanie ma uniemożliwić podejmowanie działalności przez odpowiednio przystosowane spółki celowe, które pozbawione byłyby środków i adekwatnego kapitału.
Działalność pożyczkową na omawianych zasadach będą mogły również prowadzić na terytorium Polski podmioty zagraniczne, mające swoją siedzibę na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo Szwajcarii.
II. TERMIN I SPOSÓB DOSTOSOWANIA
Również podmioty oferujące w dniu wejścia w życie nowelizacji zawieranie umów o kredyt konsumencki będą musiały dostosować się do nowych wymogów. Muszą to uczynić w terminie sześciu miesięcy od wejścia w życie nowelizacji.
O ile przepisy ustawy przewidują termin, w jakim należy dostosować prowadzoną działalność pożyczkową do nowych wymogów, o tyle nie narzucają w tym względzie określonego sposobu przeprowadzenia procesu dostosowawczego. W zależności od dotychczasowej formy prowadzenia działalności przedsiębiorcy prowadzący działalność pożyczkową, którzy nie spełniali wymogów odnośnie do formy prowadzenia działalności przez instytucje pożyczkowe (np. prowadzący działalność w formie spółki komandytowo-akcyjnej lub spółki jawnej), będą mieli do wyboru wiele możliwości, różniących się stopniem skomplikowania procedury, kosztami oraz czasem potrzebnym na realizację. Oto one:
1. Przekształcenie. Przepisy ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.) przewidujące przekształcenie (art. 551 i następne k.s.h.) pozwolą na dostosowanie wymaganej formy prowadzenia działalności przedsiębiorcom prowadzącym do tej pory działalność pożyczkową w formie spółek osobowych, osób prowadzących indywidualną działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG oraz podmiotom prowadzącym działalność w ramach zawartej umowy spółki cywilnej.
2. Połączenie. W celu dostosowania swojej formy prawnej do wymogów ustawy świadczące usługi pożyczkowe spółki osobowe mogą skorzystać z przewidzianej w kodeksie spółek handlowych procedury połączenia (art. 491 i następne k.s.h.) z inną spółką. W ramach tak realizowanej procedury połączenia możliwe będzie alternatywnie: zawiązanie przez uczestniczące w połączeniu spółki nowej spółki kapitałowej, która przejmie majątek łączących się spółek, albo doprowadzenie do przejęcia majątku spółki osobowej przez spółkę kapitałową.
3. Aport lub sprzedaż przedsiębiorstwa do spółki kapitałowej. Zarówno przedsiębiorcy prowadzący do tej pory działalność instytucji pożyczkowej w formie spółek osobowych, jak i wykonujący taką działalność na podstawie wpisu do CEIDG będą mogli rozważyć wniesienie prowadzonych przez siebie przedsiębiorstw do istniejących lub nowo zawiązanych spółek kapitałowych tytułem aportu na pokrycie kapitału zakładowego spółki w oparciu o odpowiednie dla spółek z o.o. przepisy kodeksu spółek handlowych. Alternatywą dla procedury aportu przedsiębiorstwa na pokrycie kapitału zakładowego będzie przeprowadzenie sprzedaży prowadzonego dotychczas przedsiębiorstwa do istniejącej lub nowo zawiązywanej spółki kapitałowej dysponującej kapitałem zakładowym na wymaganym przez ustawę poziomie.
Niezależnie od wybranej formy dostosowania prowadzonej formy prawnej działalności do wymogów ustawy należy pamiętać nie tylko o tym, aby poziom kapitału zakładowego spółki kapitałowej, w ramach której prowadzona będzie działalność pożyczkowa, wynosił co najmniej 200 tys. zł, lecz także o tym, aby co najmniej taka kwota była wnoszona na pokrycie kapitału zakładowego wkładem pieniężnym.
Konieczność dostosowania się do wymogów stawianych przez ustawę nie ominie również podmiotów, które do tej pory wykonywały działalność pożyczkową w formie spółki kapitałowej, ale które nie posiadają wymaganego ustawą minimalnego kapitału zakładowego na poziomie 200 tys. zł. W takich przypadkach konieczna będzie zmiana wysokości kapitału zakładowego w oparciu o odpowiednie dla spółek z o.o. (art. 257 k.s.h. lub art. 260 k.s.h.) lub spółek akcyjnych (art. 431 k.s.h. lub art. 442 k.s.h.) przepisy kodeksu spółek handlowych.
III. KTO MOŻE ZASIADAĆ WE WŁADZACH INSTYTUCJI POŻYCZKOWEJ
W obecnym stanie prawnym osoby, które chcą zasiadać we władzach korporacyjnych spółek kapitałowych, muszą, oprócz pełnej zdolności do czynności prawnych, charakteryzować się niekaralnością za przestępstwa, które to wymogi określone są w art. 18 k.s.h. Wskazany tam katalog przestępstw obejmuje przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniężnemu i papierami wartościowymi oraz określone w k.s.h. przestępstwa ogłaszania nieprawdziwych danych o funkcjonowaniu spółki, a także związane z bezprawnym wykonywaniem praw głosu oraz praw mniejszości.
Dodatkowe wymogi dla członków władz
Nowelizacja przewiduje, że wymóg niekaralności będzie obejmował nie tylko osoby chcące pełnić funkcję członka zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, lecz także prokurentów działających w imieniu spółek prowadzących działalność instytucji pożyczkowych. Dodatkowo o przestępstwa skarbowe rozszerzony zostanie katalog przestępstw, z tytułu których prawomocne skazanie uniemożliwi zasiadanie we władzach lub reprezentowanie takiej spółki.
Sankcje karne
Za podejmowanie, prowadzenie lub niedostosowanie formy prowadzonej instytucji pożyczkowej do wymogów stawianych przez ustawę sankcją będzie grzywna wymierzana w kwocie do 0,5 mln zł oraz kara pozbawienia wolności do lat dwóch. Nowelizacja przewiduje możliwość nałożenia kary w tej samej wysokości na członków zarządu oraz inne osoby będące upoważnione do reprezentacji instytucji pożyczkowej. ©?
Dodatkowe wymogi przy rejestracji w KRS
Zgodnie z art. 59a ustawy o kredycie konsumenckim, rejestrując w Krajowym Rejestrze Sadowym firmę pożyczkową, do wniosku należy dodatkowo dołączyć:
1) oświadczenie, że spółka zamierza prowadzić działalność gospodarczą w zakresie udzielania kredytów konsumenckich jako instytucja pożyczkowa,
2) zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności za przestępstwo skarbowe dotyczące członków zarządu, rady nadzorczej i komisji rewizyjnej lub ich oświadczenia następującej treści: „Świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 par. 6 art. 233 par. 6 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny oświadczam, że nie byłem skazany za przestępstwo skarbowe”,
3) zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności za przestępstwa określone w ust. 4 dotyczące prokurenta lub jego oświadczenie następującej treści: „Świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 par. 6 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny oświadczam, że nie byłem skazany za przestępstwa, o których mowa w art. 59a ust. 4 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim”.